عبد الغفار بن علي محمد ( نجم الدوله )
147
سفرنامه دوم نجم الدوله به خوزستان ( فارسى )
[ نطنز ] صبح پنجشنبه 29 [ رمضان ] حركت كرديم به سمت سو « 1 » 89 پنج ساعت و ربع ، به حركت اسب ، 6 فرسخ است . منزل سوم سخت است ، كوير و سربالا . در قريهء دلهر ، وسط راه ، قدرى توقّف شد . در يك فرسخى سو واقع است ، 20 خانوار جمعيّت ، جزو بلوك نطنز . قريهء سو 250 خانوار رعيّت [ دارد ] عمارات در قلعه سه چهار طبقه است و حمّامى دارد ؛ كاروانسرايى نيز . ميرزا ابو القاسم وزير ساخته . ماليات تمام نطنز پانزده هزار تومان ، ولى 21 هزار تومان معامله مىشود . 72 قريه است . در راه ، جلال الملك ملاقات شد . حامل خلعت بود براى حضرت و الا ظلّ السّلطان . در سراى مورچه خورت ميرزا على خان قاجار طبيب ، داماد آصف الدّولهء مرحوم وارد شده ، از طهران مىآيد براى اصفهان به طلب سه هزار تومان تنخواه كه از آقا محمّد صادق يا محمّد تقى برادر آقا محمّد جعفر داشته و او ورشكسته [ است ] . صبح جمعه سلخ رمضان حركت نموديم به سمت قهرود . مسافت پنج فرسخ ، در پنج ساعت رفتيم . تمام راه گردنه و درّه ماهور پست و بلند است . شب شنبه غرّهء شوال حركت نموديم به سمت كاشان . 6 ساعت راه است ، هفت فرسخ . در دو سه فرسخى ، رباط كبرآباد 90 و بند قهرود واقع شده . تا آنجا گردنه است و تنگه و سنگلاخ و بعد دشت و سرازير و دو فرسخ مانده اول طاحونهها و آبادى است . هوا خيلى گرم بود ، خدا رحم كرد . [ كاشان ] از دروازهء اصفهان وارد شهر كاشان شديم . خرابهء بسيار ديديم كه در سفرهاى سابق نبود و تمام بازارها بسته بود به احترام عيد فطر . روز يكشنبه دوّم [ شوّال ] و شب دوشنبه در منزل آقا محمّد عارف ، پسر مرحوم حاجى ملا محمّد حسن ، شيخ طريقت ، مهمان شديم [ متاع كاشان : اقسام نسج حرير و پنبه و قز كج « 2 » ابريشم است مثل روى فرش مخمل ، توشك مخمل ، قاليچهء مخمل ، مخمل توپ « 3 » براى لباس ، قاليچهء ابريشمى و اقسام قناويز « 4 » و خاقانى « 5 » و شمد و قدك « 6 » و دستمال . چنان خوب مىسازند
--> ( 1 ) . امروزه بدان « سه » گفته مىشود . ( 2 ) . قز : معّرب كج ( - نوعى ابريشم فرومايهء كم قيمت ) ( فرهنگ معين ) ( 3 ) . در نسخهء خطّى : توب ( 4 ) . قسمى پارچه سادهء ابريشمين ( غالبا سرخ رنگ ) ( فرهنگ معين ) ( 5 ) . خاقانى : در فرهنگ معين و لغتنامهء دهخدا معنى آن نيامده ولى احتمالا به معناى پارچهء باب طبع خاقان بوده است . ( 6 ) . جامهء كرباس رنگين ، پارچهء غير ابريشمى ملّون ( فرهنگ معين )